การแต่งงานข้ามวัฒนธรรมของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กับปัญหาการแต่งตั้งรัชทายาทในสมัยรัชกาลที่ 6

Abstract

บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเรื่องการแต่งงานข้ามวัฒนธรรมของเจ้านายชั้นสูง : กรณีศึกษา สมเด็จฯ เจ้า ฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่ทำให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถเสกสมรสกับหม่อมคัทรินและ ศึกษาอิทธิพลการแต่งงานข้ามวัฒนธรรมของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถต่อกลุ่มเจ้านายไทย (พ.ศ. 2449-2463) ซึ่งสมเด็จ ฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถเป็นชนชั้นเจ้านายพระองค์แรกที่ได้ทำการแต่งงานข้ามวัฒนธรรม ผลการศึกษาพบว่าความมีอิสระใน การใช้ชีวิตที่รัสเซียที่มีมากกว่าในสยาม และทัศนคติของพระองค์ ที่อึดอัดและไม่สบายใจเพราะต้องแบกรับภาระความเป็น เจ้านายไว้ตลอดเวลา และความไม่โปรดที่จะเสกสมรสเพื่อผลประโยชน์อื่น ที่ไม่ใช่ความรัก ประกอบกับการรับแนวคิดแบบ ตะวันตกและความหลงใหลในตัวหม่อมคัทรินในครั้งแรกที่ทั้งสองได้พบกัน จนทำให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถไม่สามารถ ไตร่ตรองสิ่งต่าง ๆ ได้ เป็นปัจจัยที่ทาให้สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถเสกสมรสกับหม่อมคัทริน และการเสกสมรสของ พระองค์ในครั้งนี้ ทำให้เกิดคำครหาในตัวพระองค์ จากกลุ่มเจ้านายไทยเป็นอย่างมาก และเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดความ ขัดแย้งระหว่างพระองค์กับรัชกาลที่ 6 นอกจากนี้การเสกสมรสของพระองค์ยังทำให้มีการแต่งงานข้ามวัฒนธรรมของเจ้านาย ไทยตามมาอีกหลายครั้ง เป็นเหตุให้รัชกาลที่ 6 ไม่ทรงโปรดในเรื่องนี้และได้มีการประกาศห้ามเจ้านายและขุนนางใน ต่างประเทศแต่งงานกับชาวต่างชาติ รวมทั้งการแก้ไขกฎมณเฑียรบาลการสืบราชสันตติวงศ์ พ.ศ. 2467 โดยมีการตัดสิทธิ์ผู้ที่มี ชายาหรือมีมารดาเป็นชาวต่างชาติในการสืบราชสมบัติ เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้น