คุ้มหลวงและเวียงแก้วของเจ้าเชียงใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 5 : เรื่องราวที่ไม่ถูกเล่าถึงในพงศาวดารสยาม และร่องรอยที่พบในหลักฐานอื่น

Abstract

บทความเรื่องนี้ศึกษาเรื่องราวของคุ้มหลวงและเวียงแก้วซึ่งเป็นที่ประทับของ กษัตริย์ล้านนาจากพงศาวดารของสยามที่เขียนขึ้นเมื่อรัฐบาลกรุงเทพฯ สามารถผนวกรวมล้านนาเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสยามได้สำเร็จในสมัย รัชกาลที่ 5 ประกอบกับหลักฐานประเภทจดหมายเหตุ บันทึกชาวต่างชาติ และประวัติศาสตร์บอกเล่า โดยอาศัยวิธีการทางประวัติศาสตร์และแนวคิด เรื่องอาณานิคมภายใน (Internal Colonialism) ที่เสนอว่ารัฐบาลสยาม จัดการดินแดนล้านนาในรูปแบบเดียวกับที่มหาอำนาจตะวันตกใช้กับประเทศ อาณานิคมของตน จากการศึกษาพงศาวดารของสยามเล่มสำคัญที่เขียนเกี่ยวกับ ประวัติศาสตร์ของล้านนา คือ พงศาวดารโยนกของพระยาประชากิจกรจักร (แช่ม บุนนาค) พบว่า พงศาวดารฉบับนี้ถูกเขียนขึ้นเพื่อเล่าเรื่องของการสร้าง รัฐไทยที่มีกรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลาง โดยกล่าวถึงเรื่องการฟื้นเมืองเชียงใหม่ ซึ่ง ถูกทิ้งร้างหลังพม่าเข้ายึดครองเพียงสั้น ๆ ระบุเพียงว่า พระเจ้ากาวิละให้กวาด ต้อนคนเข้าเมืองและตั้งหลักเมือง ไม่ได้กล่าวถึงการตั้งคุ้มหลวงและเวียงแก้ว ซึ่งเป็นที่ประทับของกษัตริย์เชียงใหม่และเป็นศูนย์กลางการปกครองล้านนา ในขณะที่บันทึกชาวต่างชาติและประวัติศาสตร์บอกเล่าของคนในท้องถิ่นแสดง ให้เห็นว่าคุ้มหลวงและเวียงแก้วมีความสำคัญอย่างมาก และกษัตริย์เชียงใหม่ ในยุคที่จักรวรรดินิยมตะวันตกแผ่อำนาจเข้ามาได้ตกแต่งคุ้มหลวงให้มีความ ทันสมัยแบบตะวันตก ยิ่งไปกว่านั้นจากจดหมายเหตุของสยามแสดงให้เห็นว่า หลังจากที่รัฐบาลกรุงเทพฯ ในสมัยรัชกาลที่ 5 เข้าไปปกครองล้านนาอย่าง เต็มตัว ได้มีการเปลี่ยนแปลงคุ้มหลวงและเวียงแก้วให้เป็นสถานที่ราชการ ทั้งที่มีนัยเชิงบวก เช่น ศาลาราชการ โรงเรียน และสถานที่ที่มีนัยเชิงลบ ได้แก่ เรือนจำ ซึ่งการกระทำเช่นนี้มีลักษณะของการจัดการอาณานิคมภายใน ที่รัฐบาลกลางเข้าไปจัดการท้องถิ่นที่เป็นอาณานิคมตามความต้องการของ รัฐบาล โดยลบความสำคัญของสถานที่สำคัญหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ตามความ เชื่อหรือจารีตของคนท้องถิ่น และให้เหตุผลของการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ว่าเป็น เรื่องที่รัฐบาลเห็นว่ามีความเหมาะสม